Burakumin w Japonii
Burakumin (部落民) wywodzą się od ludzi, którzy w przeszłości parali się zawodami uznanymi za nieczyste, takimi jak np. grabarz czy rzeźnik lub zajmowali się profesjami rozrywkowymi. Niegdyś izolowani ich w tokushu buraku (specjalnych wioskach), dlatego nazwa burakumin tłumaczona jest jako “hamlet people”, czyli “ludzie z małej wioski”.
Obecnie, stanowią oni największą w Japonii mniejszość (2-3 mln) i ze względu na brak charakterystycznych cech wyglądu, odróżniających ich od reszty społeczeństwa bywają także określani jako “niewidzialna rasa”. Czytaj więcej Mimo, iż konstytucja Japonii z 1948 roku zagwarantowała im pełną równość, to u progu XXI wieku buraku są nadal marginalizowani na wielu obszarach życia społecznego. Dyskryminacja ta dotyczy zarówno zatrudnienia (powszechną praktyką jest inwigilacja pochodzenia potencjalnych kandydatów do pracy), jak i wysokości zarobków, dostępu do edukacji, opieki socjalnej, a nawet kwestii małżeństwa (wynajmuje się detektywów w celu sprawdzenia pochodzenia kandydata/tki). Dyskryminacja burakumin sięga również sfery języka, w którym występują obraźliwe i krzywdzące ich określenia.
Już we wczesnych wiekach (II – III) odróżniano tę warstwę z nizin społecznych tatuażami Irezumi. Nosili je Hinin, czyli ludzie współpracujący z katami, grabarzami i rzeźnikami. Tatuaże pełniły ważną funkcję informacyjną – nie pozwalały na ucieczkę poza krąg własnego szczebla społecznego (tatuaż bowiem w tradycji japońskiej jest symbolem kary).Burakumin zakładali zatem małe społeczności, w których żyli w odosobnieniu. Ponieważ buddyzm i shintoizm potępiał ich jako “nieczystych” mieli oddzielne świątynie i obowiązywał ich zakaz odwiedzania świątyń nie- burakumin. Nie wolno im było także nosić nakrycia głowy.
Ponadto, burakumin nie przysługiwał przywilej nadawania imion i nazwisk, w zamian stosowano w stosunku do nich system oznaczania zwierząt, czyli przypisywanie numerów ewidencyjnych.
W okresie Tokugawa (1603- 1868) nie byli oni traktowani jako prawowici obywatele, gdyż nie mogli być podatnikami (podatek wówczas rozliczany był plonami ryżu, a burakumin nie mogli posiadać pól).W owym czasie nazywano ich także “wysuszonymi ludźmi wałów rzecznych” – ze względu na miejsce ich osiedlania się. Wioski burakumin nie były zaznaczane na mapach, a oni sami byli dyskryminowani w wielu innych sferach życia: mieli bezwzględny zakaz wchodzenia do świątyń i domów nie- burakumin. Mężczyźni byli zobowiązani do strzyżenia się na krótko, a kobiety były obarczone zakazem depilacji brwi. Byli oni również dyskryminowani w sądach, gdzie życie jednego z nich było równe życiu siedmiu normalnych obywateli. Wobec takiego stanu, byli umieszczani na samym dole hierarchii socjalnej stanowiąc margines społeczny.
Nadzieję na zmianę sytuacji burakumin miał przynieść okres Meiji (1868-1912), który w japońskiej historii określany jest często jako czas otwarcia na świat, w którym chciano zerwać z ciemną przeszłością, czyli dziedzictwem okresu Tokugawa. To wówczas powstały pierwsze dokumenty, które miały zniwelować nieznośny dla burakumin podział społeczny: Charter Oath z 1868 r., będący pierwszą obietnicą zjednoczenia narodu, a także kolejny – Emancipation Edict z 1871 r., nadający burakumin status społeczny i równość zawodową.
Jednak wspomniane dokumenty okazały się postępem jedynie z nazwy, gdyż w praktyce burakumin byli nadal marginalizowani. Przykładem może być rejestr mieszkańców, wprowadzony już w 1872 roku, który podtrzymywał “rzekomo obalony”, poprzednimi dokumentami system kastowy z okresu Tokugawa. W rejestrze podawane były informacje o pochodzeniu obywateli i początkowo każdy miał do niego wgląd – dopiero stanowcze reakcje burakumin spowodowały jego utajnienie. W latach 1896- 1902 sugerowano nawet, że najlepszym sposobem rozwiązania kwestii burakumin, będzie wysłanie ich na Tajwan i do Afryki Południowej jako osadników.
Po II wojnie światowej, a dokładnie w 1955 roku w Japonii powstała Buraku Liberation League (BLL), która uznawana jest za najważniejszą organizację zajmująca się kwestią burakumin. Głównym celem działalności BLL jest przede wszystkim wspieranie społeczności buraku, poprzez udzielanie im pomocy finansowej i podejmowanie działań na rzecz ich integracji społecznej z resztą społeczeństwa. Organizacja wspiera finansowo budowanie np. hal sportowych, basenów, tak by umożliwić kontakt dzieci o różnym statusie społecznym. Działa również na rzecz wyrównywania szans w nauce przez organizowanie dodatkowych zajęć dla dzieci burakumin.
BURAKUMIN W LITERATURZE, PRZEGLĄD STANU BADAŃ:
o De Vos – burakumin jako “invisible race”
o F. K. Upham – badania nad rozwojem ruchów i organizacji burakumin, opis strategii kyudan toso
o N. Gottlieb
- analiza zagadnienia ze względu na dyskryminujące słownictwo
- w książce pt. “Japanese Cybercultures” analizuje wykorzystywanie przez burakumin Internetu jako narzędzia walki z wykluczeniem i dyskryminacją
o Ch. Abe – opis źródeł wykluczenia burakumin, które związane są z religią i pojęciem nieczystości (kegare, shi-e, shinto, buddyzm)
o J.A. Gordon – opis dyskryminacji burakumin w sferze edukacji, wywiady z nauczycielami
o M. Hane – kwestia małżeństw burakumin z osobami spoza ich “kasty”
O autorze:
Natalia Ożegalska
Studentka socjologii i studiów dalekowschodnich na Uniwersytecie Jagiellońskim. Rok akademicki 2007/08, spędziła na stypendium w ramach, którego studiowała język chiński na Beijing Foreign Studies University. Miłośniczka podróży i fotografii, niezmiennie ciekawa świata i ludzi.
E-mail:
Artykuł opublikowany na łamach Asian Global Players- Organizacja Azjatycka
